Ayodhya Kanda
Sarga 24
38 Shlokas
Sarga 24
Sarga 24 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
तं समीक्ष्य त्ववहितं पितुर्निर्देश पालने। कौशल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत्।।2.24.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः। मयि जातो दशरथात्कथमुञ्छेन वर्तयेत्।।2.24.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते। कथं स भोक्ष्यतेऽनाथो वने मूलफलान्ययम्।।2.24.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कः एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद्भयम्। गुणवान्दयितो राज्ञा राघवो यद्विवास्यते।।2.24.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नूनं तु बलवान् लोके कृतान्तस्सर्वमादिशन्। लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि।।2.24.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः। विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।। चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।। त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्। प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः। विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।। चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।। त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्। प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः। विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।। चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।। त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्। प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कथं हि धेनु स्स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति। अहं त्वाऽनुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि।।2.24.9.।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथा निगदितं मात्रा तद्वाक्यं पुरुषर्षभः। श्रुत्वा रामोऽब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम्।।2.24.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते। भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति।।2.24.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः। स भवत्या न कर्तव्यो मनसाऽपि विगर्हितः।।2.24.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः। शुश्रूषा क्रियतां तावत्सहि धर्मस्सनातनः।।2.24.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता तु रामेण कौशल्या शुभदर्शना। तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम्।।2.24.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः। भूयस्तामब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम्।।2.24.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः। राजा भर्ता गुरु श्श्रेष्ठस्सर्वेषामीश्वरः प्रभुः।।2.24.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च। वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव।।2.24.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा। उवाच परमार्ता तु कौशल्या पुत्रवत्सला।।2.24.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्। नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीं यथा।।2.24.19।। यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुरपेक्षया।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां तथा रुदतीं रामो रुदन्वचनमब्रवीत्।।2.24.20।। जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च
Original text view. Choose a source above to add translations.
भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः। न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।।2.24.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः। भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतस्सदा।।2.24.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः। श्रमं नावाप्नुयात्किञ्चिदप्रमत्ता तथा कुरु।।2.24.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत्। राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।।2.24.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा। भर्तारं नानुवर्तेत सा तु पापगतिर्भवेत्।।2.24.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भर्तु श्शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम्। अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।।2.24.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता। एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः।।2.24.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः। पूज्यास्ते मत्कृते देवि बाह्मणाश्चैव सुव्रताः।।2.24.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी। नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।।2.24.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति। यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।।2.24.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा। कौशल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।।2.24.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक। विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।।2.24.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभुः। पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतव्यथा।।2.24.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते। पितुरानृण्यतां प्राप्ते त्वयि लप्स्ये परं सुखम्।।2.24.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि। यस्त्वां सञ्चोदयति मे वच आच्छिद्य राघव।।2.24.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः। नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना वाक्येन चारुणा।।2.24.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अपीदानीं स कालस्स्याद्वनात्प्रत्यागतं पुनः। यत्त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम्।।2.24.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथा हि रामं वनवासनिश्चितं समीक्ष्य देवी परमेण चेतसा। उवाच रामं शुभलक्षणं वचो बभूव च स्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी।।2.24.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.