Ayodhya Kanda
Sarga 32
45 Shlokas
Sarga 32
Sarga 32 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
Read more ↓
ततश्शासन माज्ञाय भ्रातु श्शुभतरं प्रियम्। गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम्।।2.32.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्। सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः।।2.32.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततस्सन्ध्यामुपास्याशु गत्वा सौमित्रिणा सह। जुष्टं तत्प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम्।।2.32.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमागतं वेदविदं प्राञ्जलिस्सीतया सह। सुयज्ञमभिचक्राम राघवोऽग्निमिवार्चितम्।।2.32.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः। सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।। अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्। सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः। सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि।।2.32.5।। अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्। सुयज्ञं स तदोवाच रामस्सीता प्रचोदितः।।2.32.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय। रशनां चाधुना सीता दातुमिच्छति ते सखे।।2.32.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च। प्रयच्छति सखे तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम्।।2.32.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पर्यङ्कमग्य्रास्तरणं नानारत्नविभूषितम्। तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि।।2.32.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नाग श्शत्रुञ्जयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम। तं ते गजसहस्रेण ददामि द्विजसत्तम।।2.32.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्युक्तस्स हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृहृयतत्। रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिष श्शुभाः।।2.32.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदः। सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम्।।2.32.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ। अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैस्सस्यमिवाम्बुभिः।।2.32.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रैश्च मानद। सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः।।2.32.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति। आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।। तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय। कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति। आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित्।।2.32.15।। तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय। कौशेयानि च वस्त्राणि यावत्तुष्यति स द्विजः।।2.32.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः। तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।2.32.17।। पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।। नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन। अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।। तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय। शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।। व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।। नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन। अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।। तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय। शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।। व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः।।2.32.18।। नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किञ्चन। अलसा स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः।।2.32.19।। तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय। शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकां स्तथा।।2.32.20।। व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।।2.32.21।। तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अम्बा यथा च सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम्।।2.32.22।। तथा द्विजातीस्ता न्सर्वान् लक्ष्मणार्चय सर्वशः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत स्सपुरुषव्याघ्रस्तद्धनं लक्ष्मणः स्वयम्।।2.32.23।। यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणांमददाद्धनदो यथा।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथाऽब्रवीद्बाष्पकलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।।2.32.24।। सम्प्रदायबहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
लक्ष्मणस्य च यद्वेश्म गृहं च यदिदं मम।।2.32.25।। अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।।2.32.26।। उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतामिति।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततोऽस्य धनमाजह्रुस्सर्वमेवोपजीविनः।।2.32.27।। स राशिस्सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततस्सपुरुषव्याघ्र स्तद्धनं सहलक्ष्मणः।।2.32.28।। द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्योऽह्यदापयत्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्रासीत्पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।।2.32.29।। क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।।2.32.30।। अब्रवीद्बाह्मणं वाक्यं दारिद्र्येणाभिपीडिता।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।।2.32.31।। रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किञ्चिदवाप्स्यसि।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स भार्यावचनं श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।।2.32.32।। स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भृग्वङ्गिरसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।।2.32.33।। आपञ्चमायाः कक्ष्यायाः नैनं कश्चिदवारयत्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।। निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः। उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स राजपुत्रमासाद्य त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।।2.32.34।। निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महायशः। उञ्छवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।।2.32.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमुवाच ततो राम: परिहास समन्वितम्। गवां सहस्रमप्येकं न नु विश्राणितं मया।।2.32.36।। परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसि।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स शाटीं त्वरितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।।2.32.37।। आविद्ध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।।2.32.38।। गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसन्निधौ।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात्।।2.32.39।। आनयामास ता गोपै स्त्रिजटायाश्रमं प्रति।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उवाच स ततो रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्। मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम।।2.32.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदं हि तेजस्तव यद्दुरत्ययं तदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया। इमं भवानर्थमभि प्रचोदितो वृणीष्व किं चेदपरं व्यवस्यति।।2.32.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ब्रवीमि सत्येन नतेऽस्ति यन्त्रणा धनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्। भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन त न्मयार्जितं प्रीतियशस्करं भवेत्।।2.32.42।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनि र्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः। यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहणी स्तदाशिष: प्रत्यवदन्महात्मनः।।2.32.43।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स चापि रामः प्रतिपूर्णमानसो महद्धनं धर्मबलैरुपार्जितम्। नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिरा द्यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः।।2.32.44।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
द्विज स्सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत्। न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितो यथार्हसम्मानन दान सम्भ्रमैः।।2.32.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.