Ayodhya Kanda
Sarga 40
51 Shlokas
Sarga 40
Sarga 40 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
अथ रामश्च सीता च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः। उपसङ्गृह्य राजानं चक्रुर्दीना: प्रदक्षिणम्।।2.40.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं चापि समनुज्ञाप्य धर्मज्ञस्सीतया सह। राघव श्शोकसम्मूढो जननीमभ्यवादयत्।।2.40.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अअन्वक्षं लक्ष्मणो भ्रातुः कौशल्यामभ्यवादयत्। अथ मातु स्सुमित्राया जग्राह चरणौ पुनः।।2.40.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं वन्दमानं रुदती माता सौमित्रिमब्रवीत्। हितकामा महाबाहुं मूध्नर्युपाघ्राय लक्ष्मणम्।।2.40.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सृष्टस्त्वं वनवासाय स्वनुरक्तस्सुहृज्जने। रामे प्रमादं मा कार्षीः पुत्र भ्रातरि गच्छति।।2.40.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
व्यसनी वा समृद्धो वा गतिरेष तवानघ। एष लोके सतां धर्मो यज्ज्येष्ठवशगो भवेत्।।2.40.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदं हि वृत्तमुचितं कुलस्यास्य सनातनम्। दानं दीक्षा च यज्ञेषु तनुत्यागो मृधेषु च।।2.40.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
लक्ष्मणं त्वेवमुक्त्वा सा संसिद्धं प्रियराघवम्। सुमित्रा गच्छ गच्छेति पुनः पुनरुवाच तम्।।2.40.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम्। अयोध्यामटवीं विध्दि गच्छ तात यथासुखम्।।2.40.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततः सुमन्त्रः काकुत्स्थं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्। विनीतो विनयज्ञश्च मातलिर्वासवं यथा।।2.40.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ररथमारोह भद्रं ते राजपुत्र महायशः। क्षिप्रं त्वां प्रापयिष्यामि यत्र मां राम वक्ष्यसि।।2.40.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यानि वने त्वया। तान्युपक्रमितव्यानि यानि देव्यासि चोदितः।।2.40.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं रथं सूर्यसङ्काशं सीता हृष्टेन चेतसा। आरुरोह वरारोहा कृत्वालङ्कारमात्मनः।।2.40.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथो ज्वलनसङ्काशं चामीकरविभूषितम्। तमारुरुहतुस्तूर्णं भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।2.40.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वनवासं हि संख्याय वासांस्याभरणानि च। भर्तारमनुगच्छन्त्यै सीतायै श्वशुरो ददौ।।2.40.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथैवायुधजालानि भ्रातृभ्यां कवचानि च। रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्म कठिनं च तत्।।2.40.16।। सीतातृतीयानारूढान् दृष्ट्वा दृष्टमचोदयत्। सुमन्त्रस्सम्मतानश्वान् वायुवेगसमान्जवे।।2.40.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथैवायुधजालानि भ्रातृभ्यां कवचानि च। रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्म कठिनं च तत्।।2.40.16।। सीतातृतीयानारूढान् दृष्ट्वा दृष्टमचोदयत्। सुमन्त्रस्सम्मतानश्वान् वायुवेगसमान्जवे।।2.40.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रतियाते महारण्यं चिररात्राय राघवे। बभूव नगरे मूर्छा बलमूर्छा जनस्य च।।2.40.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्समाकुलसम्भ्रान्तं मत्तसङ्कुपितद्विपम्। हयशिञ्जितनिर्घोषं पुरमासीन्महास्वनम्।।2.40.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत स्सबालवृद्धा सा पुरी परमपीडिता। राममेवाभिदुद्राव घर्मार्ता सलिलं यथा।।2.40.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पार्श्वतः पृष्ठतश्चापि लम्बमानास्तदुन्मुखाः। बाष्पपूर्णमुखास्सर्वे तमूचुर्भृशनिस्वनाः।।2.40.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
संयच्छ वाजिनां रश्मीन् सूत याहि शनैश्शनैः। मुखं द्रक्ष्याम रामस्य दुर्दर्शं नो भविष्यति।।2.40.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आयसं हृदयं नूनं राममातुरसंशयम्। यद्देवगर्भप्रतिमे वनं याति न भिद्यते।।2.40.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कृतकृत्या हि वैदेही छायेवानुगता पतिम्। न जहाति रता धर्मे मेरुमर्कप्रभा यथा।।2.40.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहो लक्ष्मण सिद्धार्थ स्सततं प्रियवादिनम्। भ्रातरं देवसङ्काशं यस्त्वं परिचरिष्यसि।।2.40.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
महत्येषा हि ते सिध्दिरेष चाभ्युदयो महान्। एष स्वर्गस्य मार्गश्च यदेनमनुगच्छसि।।2.40.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं वदन्तस्ते सोढुं न शेकुर्बाष्पमागतम्। नरास्तमनुगच्छन्तः प्रियमिक्ष्वाकुनन्दनम्।।2.40.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ राजा वृत स्त्रीभिर्दीनाभिर्दीनचेतनः। निर्जगाम प्रियं पुत्रं द्रक्ष्यामीति ब्रुवन् गृहात्।।2.40.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शुश्रुवे चाग्रतः स्त्रीणां रुदन्तीनां महास्वनः। यथा नादः करेणूनां बद्धे महति कुञ्जरे।।2.40.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पिता हि राजा काकुत्स्थः श्रीमान् सन्नस्तदाऽभवत्। परिपूर्णः शशी काले ग्रहेणोपप्लुतो यथा।।2.40.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स च श्रीमानचिन्त्यात्मा रामो दशरथात्मजः। सूतं सञ्चोदयामास त्वरितं वाह्यतामिति।।2.40.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामो याहीति सूतं तं तिष्ठेति स जनस्तदा। उभयं नाशकत्सूतः कर्तुमध्वनि चोदितः।।2.40.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निर्गच्छति महाबाहौ रामे पौरजनाश्रुभिः। पतितैरभ्यवहितं प्रशशाम महीरजः।।2.40.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रुदिताश्रुपरिद्यूनं हाहाकृतमचेतनम्। प्रयाणे राघवस्यासीत्पुरं परमपीडितम्।।2.40.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुस्राव नयनैः स्त्रीणामस्रमायाससम्भवम्। मीनसङ्क्षोभचलितै स्सलिलं पङ्कजैरिव।।2.40.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दृष्ट्वा तु नृपति श्श्रीमानेकचित्तगतं पुरम्। निपपातैव दुःखेन हतमूल इव द्रुमः।।2.40.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो हलहलाशब्दो जज्ञे रामस्य पृष्ठतः। नराणां प्रेक्ष्य राजानं सीदन्तं भृशदुःखितम्।।2.40.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हा रामेति जनाः केचिद्राममातेति चापरे। अन्तःपुरं समृद्धं च क्रोशन्तः पर्यदेवयन्।।2.40.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अन्वीक्षमाणो रामस्तु विषण्णं भ्रान्तचेतसम्। राजानं मातरं चैव ददर्शानुगतौ पथि।।2.40.39।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स बद्ध इव पाशेन किशोरो मातरं यथा। धर्मपाशेन सङ्क्षिप्तः प्रकाशं नाभ्युदैक्षत।।2.40.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पदातिनौ च यानार्हावदुःखार्हौ सुखोचितौ। दृष्ट्वा सञ्चोदयामास शीघ्रं याहीति सारथिम्।।2.40.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न हि तत्पुरुषव्याघ्रो दुःखदं दर्शनं पितुः। मातुश्च सहितुं शक्तस्तोत्रार्दित इव द्विपः।।2.40.42।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रत्यगारमिवायान्ती वत्सला वत्सकारणात्। बद्धवत्सा यथा धेनू राममाताभ्यधावत।।2.40.43।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तमनुधावतीम्। क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च।।2.40.44।। रामलक्ष्मणसीतार्थं स्रवन्तीं वारि नेत्रजम्। असकृत्प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीमिव मातरम्।।2.40.45।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तमनुधावतीम्। क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च।।2.40.44।। रामलक्ष्मणसीतार्थं स्रवन्तीं वारि नेत्रजम्। असकृत्प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीमिव मातरम्।।2.40.45।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तिष्ठेति राजा चुक्रोश याहि याहीति राघवः। सुमन्त्रस्य बभूवात्मा चक्रयोरिव चान्तरा।।2.40.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नाश्रौषमिति राजानमुपालब्धोऽपि वक्ष्यसि। चिरं दुःखस्य पापिष्ठमिति रामस्तमब्रवीत्।।2.40.47।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामस्य स वचः कुर्वन्ननुज्ञाप्य च तं जनम्। व्रजतोऽपि हयान् शीघ्रं चोदयामास सारथिः।।2.40.48।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न्यवर्तत जनो राज्ञो रामं कृत्वा प्रदक्षिणम्। मनसाप्यश्रुवेगैश्च न न्यवर्तत मानुषम्।।2.40.49।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यमिच्छेत्पुनरायान्तं नैनं दूरमनुव्रजेत्। इत्यमात्या महाराजमूचुर्दशरथं वचः।।2.40.50।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तेषां वचः सर्वगुणोपपन्नं प्रस्विन्नगात्रः प्रविषण्णरूपः। निशम्य राजा कृपणः सभार्यो व्यवस्थितस्तं सुतमीक्षमाणः।।2.40.51।।
Original text view. Choose a source above to add translations.