Ayodhya Kanda
Sarga 42
35 Shlokas
Sarga 42
Sarga 42 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
यावत्तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत। नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत्सञ्जहारात्मचक्षुषी।।2.42.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यावद्राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्। तावद्व्यवर्धते वास्य धरण्यां पुत्रदर्शने।।2.42.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः। तदाऽऽर्तश्च विषण्णश्च पपात धरणीतले।।2.42.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य दक्षिणमन्वागात्कौसल्या बाहुमङ्गना। वामं चास्यान्वगात्पार्श्वं कैकेयी भरतप्रिया।।2.42.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च। उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः।।2.42.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कैकेयि मा ममाङ्गानि स्प्राक्षीस्त्वं दुष्टचारिणी। न हि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी।।2.42.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम। केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम्।।2.42.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्। अनुजानामि तत्सर्वमस्मिन् लोके परत्र च।।2.42.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतश्चेत्प्रतीतः स्याद्राज्यं प्राप्येदमव्ययम्। यन्मे स दद्यात्पित्रर्थं मामां तद्दत्तमागमत्।।2.42.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ रेणुसमुध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्। न्यवर्तत तदा देवी कौशल्या शोककर्शिता।।2.42.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना। अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं सञ्चिन्त्य तापसम् ।।2.42.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निवृत्त्यैव निवृत्त्यैव सीदतो रथवर्त्मसु। राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा।।2.42.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विललाप च दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्। नगरान्तमनुप्राप्तं बुध्वा पुत्रमथाब्रवीत्।।2.42.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वाहननां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्। पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते।।2.42.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यः सुखेषूपधानेषु शेते चन्दनरूषितः। वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः।।2.42.15।। स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः। काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते।।2.42.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यः सुखेषूपधानेषु शेते चन्दनरूषितः। वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः।।2.42.15।। स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः। काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते।।2.42.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुकुण्ठितः। विनिश्श्वसन् प्रस्रवणात्करेणूनामिवर्षभः।।2.42.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः। राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत्।।2.42.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता। कण्टकाक्रमणाक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति।।2.42.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति। श्वापदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम्।।2.42.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस। न हि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे।।2.42.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः। अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश पुरोत्तमम्।।2.42.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम्। क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्।।2.42.23।। तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्। विलपन् प्राविशद्राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्।।2.42.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम्। क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्।।2.42.23।। तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्। विलपन् प्राविशद्राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्।।2.42.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्। रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च।।2.42.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन्मनुजाधिपः। उवाच मृदुमन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम्।।2.42.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौशल्यायां गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्। न ह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति।।2.42.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इति ब्रुवन्तं राजानमनयन् द्वारदर्शिनः। कौशल्याया गृहं तत्र न्यवेश्यत विनीतवत्।।2.42.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततस्तस्य प्रविष्टस्य कौशल्याया निवेशनम्। अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः।।2.42.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषयापि विवर्जितम्। अपश्यद्भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम्।।2.42.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्। उच्चैस्स्वरेण चुक्रोश हा राघव जहासि माम्।।2.42.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः। परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम्।।2.42.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः। अर्धरात्रे दशरथः कौशल्यामिदमब्रवीत्।।2.42.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते। न त्वा पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।।2.42.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं राममेवानुविचिन्तयन्तं समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्। उपोपविश्याधिकमार्तरूपा विनिश्वसन्ती विललाप कृच्छ्रम्।।2.42.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.