Ayodhya Kanda
Sarga 74
36 Shlokas
Sarga 74
Sarga 74 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस्तदा। रोषेण महताऽविष्टः पुनरेवाब्रवीद्वचः।।2.74.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राज्याद्भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि। परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव।।2.74.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
किन्नु तेऽदूषयद्राजा रामो वा भृशधार्मिकः। ययोर्मृत्युर्विवासश्च त्वत्कृते तुल्यमागतौ।।2.74.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भ्रूणहत्यामसि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात्। कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तु स्सलोकताम्।।2.74.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यत्त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा। सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्यापादितं भयम्।।2.74.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश्चारण्यमाश्रितः। अयशो जीवलोके च त्वयाऽहं प्रतिपादितः।।2.74.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके। न तेऽह मभिभाष्योऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि।।2.74.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः। दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम्।।2.74.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः। राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।।2.74.9।। यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः। वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः।।2.74.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः। राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।।2.74.9।। यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः। वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः।।2.74.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यत्प्रधानाऽसि तत्पापं मयि पित्रा विनाकृते। भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये।।2.74.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये। कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्वद्य लोकं निरयगामिनि।।2.74.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम्। ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायाऽत्मसम्भवम्।।2.74.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अङगप्रत्यङगजः पुत्रो हृदयाच्चापि जायते। तस्मात्प्रियतमो मातुः प्रिया एव तु बान्धवाः।।2.74.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभि स्सुरसम्मता। वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ।।2.74.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तावर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले। रुरोद पुत्रशोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा।।2.74.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अधस्ताद्व्रजतस्तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः। बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्मा स्सुरभिगन्धिनः।।2.74.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम्। सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः।।2.74.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निरीक्षमाण श्शक्रस्तां ददर्श सुरभिं स्थिताम्। आकाशे विष्ठितां दीनां रुदन्तीं भृशदुःखिताम्।।2.74.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां दृष्ट्वा शोकसन्तप्तां वज्रपाणिर्यशस्विनीम्। इन्द्रः प्राञ्जलिरुद्विग्न स्सुरराजोऽब्रवीद्वचः।।2.74.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भयं कच्छिन्न चास्मासु कुतश्चिद्विद्यते महत्। कुतोनिमत्तश्शोकस्ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि।।2.74.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता तु सुरभि स्सुरराजेन धीमता। प्रत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा।।2.74.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः। अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।। एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ। बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः। अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।। एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ। बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ममकायात्प्रसूतौ हि दुःखितौ भारपीडितौ। यौ दृष्ट्वा परितप्येऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः।।2.74.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यस्याः पुत्रसहस्रैस्तु कृत्स्नं व्याप्तमिदं जगत्। तां दृष्ट्वा रुदतीं शक्रो न सुतान्मन्यते परम्।।2.74.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया। श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।2.74.27।। यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्। किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।2.74.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया। श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।2.74.27।। यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्। किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।2.74.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता। तस्मात्त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे।।2.74.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहं ह्यपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम्। वर्धनं यशसश्चापि करिष्यामि न संशयः।।2.74.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाबलम्। स्वयमेव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम्।।2.74.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न ह्यहं पापसङ्कल्पे पापे पापं त्वया कृतम्। शक्तो धारयितुं पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः।।2.74.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सा त्वमग्निं प्रविश वा स्वयं वा दण्डकान्विश। रज्जुं बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम्।।2.74.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहमप्यवनीं प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे। कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः।।2.74.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः। पपात भुवि सङ्कृद्धो निश्श्वसन्निव पन्नगः।।2.74.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
संरक्तनेत्र श्शिथिलाम्भरस्तदा विधूतसर्वाभरणः परन्तपः। बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजश्शचीपतेः केतुरिवोत्सवक्षये।।2.74.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.