Ayodhya Kanda
Sarga 75
64 Shlokas
Sarga 75
Sarga 75 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
दीर्घकालात्समुत्थाय संज्ञां लब्ध्वा च वीर्यवान्। नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां दीनामुद्वीक्ष्य मातरम्।।2.75.1।। सोऽमात्यमध्ये भरतो जननीमभ्यकुत्सयत्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राज्यं न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम्।।2.75.2।। अभिषेकं न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः। विप्रकृष्टेह्यहं देशे शत्रुघ्नसहितोऽवसम्।।2.75.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राज्यं न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम्।।2.75.2।। अभिषेकं न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः। विप्रकृष्टेह्यहं देशे शत्रुघ्नसहितोऽवसम्।।2.75.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वनवासं न जानामि रामस्याहं महात्मनः। विवासनं वा सौमित्रे स्सीतायाश्च यथाऽभवत्।।2.75.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथैव क्रोशतस्तस्य भरतस्य महात्मनः। कौसल्या शब्दमाज्ञाय सुमित्रामिदमब्रवीत्।।2.75.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आगतः क्रूरकार्यायाः कैकेय्या भरतस्सुतः। तमहं द्रष्टुमिच्छामि भरतं दीर्घदर्शिनम्।।2.75.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्त्वा सुमित्रां सा विवर्णा मलिना कृशा। प्रतस्थे भरतो यत्र वेपमाना विचेतना।।2.75.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तु रामानुजश्चापि शत्रुघ्नसहितस्तदा। प्रतस्थे भरतो यत्र कौसल्याया निवेशनम्।।2.75.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत श्शत्रुघ्नभरतौ कौसल्यां प्रेक्ष्य दुःखितौ। पर्यष्वजेतां दुःखार्तां पतितां नष्टचेतसाम्।।2.75.9।। रुदन्तौ रुदतीं दुःखात्समेत्यार्यां मनस्स्विनीम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता।।2.75.10।। इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम्। संप्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा।।2.75.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता।।2.75.10।। इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तमकण्टकम्। संप्राप्तं बत कैकेय्या शशीघ्रं क्रूरेण कर्मणा।।2.75.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रस्थाप्य चीरवसनं पुत्रं मे वनवासिनम्। कैकेयी कं गुणं तत्र पश्यति क्रूरदर्शिनी।।2.75.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्षिप्रं मामपि कैकेयी प्रस्थापयितुमर्हति। हिरण्यनाभो यत्रास्ते सुतो मे सुमहायशाः।।2.75.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथवा स्वयमेवाहं सुमित्रानुचरा सुखम्। अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः।।2.75.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कामं वा स्वयमेवाद्य तत्र मां नेतुमर्हसि। यत्रासौ पुरुषव्याघ्रः पुत्रो मे तप्यते तपः।।2.75.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदं हि तव विस्तीर्णं धनधान्यसमाचितम्। हस्त्वश्वरथसम्पूर्णं राज्यं निर्यातितं तया।।2.75.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्त्सितोऽनघः। विव्यथे भरतस्तीव्रं व्रणे तुद्येव सूचिना।।2.75.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः। विलप्य बहुधाऽसंज्ञो लब्धसंज्ञस्ततः स्थितः।।2.75.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं विलपमानां तां भरतः प्राञ्जलिस्तदा। कौसल्यां प्रत्युवाचेदं शोकैर्बहुभिरावृताम्।।2.75.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आर्ये कस्मादजानन्तं गर्हसे मामकिल्बिषम्। विपुलां च मम प्रीतिं स्थिरां जानासि राघवे।।2.75.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कृता शास्त्रानुगा बुद्धिर्माभूत्तस्य कदाचन। सत्यसन्ध स्सतां श्रेष्ठो यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रेष्यं पापीयसां यातु सूर्यञ्च प्रतिमेहतु। हन्तु पादेन गां सुप्तां यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कारयित्वा महत्कर्म भर्ता भृत्यमनर्थकम्। अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्याऽर्योऽनुमतेगतः।।2.75.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुयत्रवत्। ततस्नु दुह्यतां पापं यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
बलिषड्भागमुद्धृत्य नृपस्यारक्षतः प्रजाः। अधर्मो योऽस्य सोऽस्यास्तु यस्यार्थोऽनुमते गतः।।2.75.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
संश्रुत्य च तपस्विभ्यस्सत्रे वै यज्ञदक्षिणाम्। तां विप्रलपतां पापं यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हस्त्यश्वरथसम्बाधे युद्धे शस्त्रसमाकुले। मा स्म कार्षीत्सतां धर्मं यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उपदिष्टं सुसूक्ष्मार्थं शास्त्रं यत्नेन धीमता। स नाशयतु दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मा च तं व्यूढबाह्वंसं चन्द्रार्कसमतेजसम्। द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनं यस्यार्योऽनुमतेगतः।।2.75.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पायसं कृसरं छागं वृथा सोऽश्नातु निर्घृणः। गुरूंश्चाप्यवजानातु यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून्परिवदेत्स्वयम्। मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तं यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विश्वासात्कथितं किञ्चित्परिवादं मिथः क्वचित्। विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्याऽर्योऽमते गतः।।2.75.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्ताचाऽत्मा निरपत्रपः। लोके भवतु विद्विष्टो यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुत्रैर्दारैश्च भृत्यैश्च स्वगृहे परिवारितः। स एको मृष्टमश्नातु यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम्। अनवाप्य क्रियां धर्म्यां यस्याऽर्योऽनुमते गतः।।2.75.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
माऽत्मनस्सन्ततिं द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः। आयुस्समग्रमप्राप्य यऽस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राजस्त्रीबालवृद्धानां वधे यत्पापमुच्यते। भृत्यत्यागे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम्।।2.75.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
लाक्षया मधुमांसेन लोहेन च विषेण च। सदैव बिभृयाद्भृत्यान्यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सङ्ग्रमे समुपोढे स्म शत्रुपक्षभयङ्करे। पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.39।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कपालपाणिः पृथिवीमटतां चीरसंवृतः। भिक्षमाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मद्ये प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः। कामक्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मास्म धर्मे मनो भूयादधर्मं स निषेवताम्। अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.42।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सञ्चितान्यस्य वित्तनि विविधानि सहस्रशः। दस्युभिर्विप्रलुप्यन्तां यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.43।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उभे सन्ध्ये शयानस्य यत्पापं परिकल्प्यते। तच्चपापं भवेत्तस्य यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.44।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यदग्निदायके पापं यत्पापं गुरतल्पगे। मित्रद्रोहे च यत्पापं तत्पापं प्रतिपद्यताम्।।2.75.45।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
देवतानां पित्रूणां च मातापित्रोस्तथैव च। मा स्म कार्षीत्स शुश्रूषां यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सतां लोकात्सतां कीर्त्या स्सञ्जुष्टात्कर्मणस्तथा। भ्रश्यतु क्षिप्रमद्यैव यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.47।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम्। दीर्घबाहुर्महावक्षा: यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.48।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः। स भूयात्सतत क्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.49।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आशामाशंसमानानां दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम्। अर्थिनां वितथां कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.50।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मायया रमतां नित्यं परुषः पिशुनोऽशुचिः। राज्ञो भीतस्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.51।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ऋतुस्नातां सतीं भार्यामृतुकालानुरोधिनीम्। अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.52।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सधर्मदारान्परित्यज्य परदारान्निषेवताम्। त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.53।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विप्रलुप्तप्रजातस्य दुष्कृतं ब्राह्मणस्य यत्। तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.54।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पानीयदूषके पापं तथैव विषदायके। यत्तदेकस्स लभतां यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.55।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ब्राह्मणायोद्यतां पूजां विहन्तु कलुषेन्द्रियः। बालवत्सां च गां दोग्धु यस्यार्यो ऽनुमते गतः।।2.75.56।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तुर्ष्णार्तं सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत्। लभेत तस्य यत्पापं यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.57।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः। तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः।।2.75.58।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विहीनां पतिपुत्राभ्यां कौसल्यां पार्थिवात्मजः। एवमाश्वासयन्नेव दुःखार्तो निपपात ह।।2.75.59।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथा तु शपथैः कष्टै श्शपमानमचेतनम्। भरतं शोकसन्तप्तं कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.75.60।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मम दुःखमिदं पुत्र भूयस्समुपजायते। शपथै श्शपमानो हि प्राणानुपरुणत्सि मे।।2.75.61।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दिष्ट्या न चलितो धर्मादात्मा ते सहलक्ष्मणः। वत्स सत्यप्रतिज्ञो ते सतां लोकमवाप्स्यसि।।2.75.62।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतं भ्रातृवत्सलम्। परिष्वज्य महाबाहुं रुरोद भृशदुःखिता।।2.75.63।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं विलपमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः। मोहाच्च शोकसम्रोधाद्बभूव लुलितं मनः।।2.75.64।।
Original text view. Choose a source above to add translations.