Ayodhya Kanda
Sarga 103
32 Shlokas
Sarga 103
Sarga 103 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च। अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।2.103.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति। ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।2.103.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता। सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।2.103.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्। वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।2.103.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः। स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः। भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।2.103.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः। नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।2.103.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले। पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।2.103.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा। उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।2.103.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः। राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।2.103.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः। नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।2.103.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः। कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।2.103.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा। यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।2.103.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे। कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।2.103.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा। यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।2.103.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा। ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।2.103.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः। आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।2.103.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्। मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।2.103.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः। प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।2.103.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः। अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।2.103.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः। वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।2.103.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता। श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।2.103.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा। वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.103.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च। रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।2.103.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्। काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।। मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्। भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्। काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।। मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्। भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः। पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।2.103.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः। प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।2.103.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः। जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।2.103.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्। श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।2.103.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति। इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः। वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।2.103.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.