Ayodhya Kanda
Sarga 105
46 Shlokas
Sarga 105
Sarga 105 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तै स्सुहृद्गणैः। शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्तत।।2.105.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः। मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन्।।2.105.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत्। भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत्।।2.105.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम। तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।।2.105.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नस्सेतुर्जलागमे। दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत्।।2.105.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्रिणः। अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते।।2.105.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते। राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति।।2.105.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः। ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।। स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्। स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।। एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि। यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः। ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।। स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्। स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।। एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि। यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः। ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।। स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्। स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।। एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि। यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्य्राश्च सर्वशः। प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थित मरिन्दमम्।।2.105.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तवानुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः। अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः।।2.105.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः। भरतस्य वच श्श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः।।2.105.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम्। रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासयदात्मवान्।।2.105.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नाऽत्मनः कामकारोऽस्ति पुरुषोऽयमनीश्वरः। इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति।।2.105.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सर्वे क्षयान्ताः निचयाः पतनान्ता समुच्छ्रयाः। संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्।।2.105.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम्। एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम्।।2.105.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथाऽगारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वाऽवसीदति। तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशं गताः।।2.105.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्तते। यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम्।।2.105.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह। अायूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः।।2.105.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि। आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च।।2.105.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति। गत्वासुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते।।2.105.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गात्रेषु वलयः प्राप्ता श्श्वेताश्चैव शिरोरुहाः। जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत्।।2.105.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमितेऽहनि। आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम्।।2.105.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हृष्यन्त्यृतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम्। ऋतूनां परिवर्तेन प्राणिनां प्राणसङ्क्षयः।।2.105.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्तते। तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्या स्त्यनुशोचतः।।2.105.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः। अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।। एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः। तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः। अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।। एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः। तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वाऽनिवर्तिनः। आत्मा सुखे नियोक्तव्यस्सुखभाजः प्रजाः स्मृताः।।2.105.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः। स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भृत्यानां भरणात्सम्यक्प्रजानां परिपालनात्। अर्थादानाच्च धर्मेण पिता न स्त्रिदिवंगतः।।2.105.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कर्मभि स्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः। स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगां श्चावाप्य पुष्कलान्। उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः।।2.105.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः। स न शोच्यः पिता तात स्वर्गत स्सत्कृत स्सताम्।।2.105.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः। दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम्।।2.105.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं तु नैवंविधः कश्चित्प्राज्ञ श्शोचितुमर्हति। तत्विधो मद्विधश्चापि श्रुतवान्बुद्धिमत्तरः।।2.105.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एते बहुविधा शोका विलापरुदिते तथा। वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता।।2.105.39।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स स्वस्थो भव मा शोचेर्यात्वा चावसतां पुरीम्। तथा पित्रा नियुक्तोऽसि वशिना वदतां वर।।2.105.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा। तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्यस्य शासनम्।।2.105.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्य मरिन्दम। स त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धु स नः पिता।।2.105.42।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः। कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव।।2.105.43।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धार्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्तिना। भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता।।2.105.44।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आत्मानमनुतिष्ठत्वं स्वभावेन नरर्षभ। निशाम्यतु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः।।2.105.45।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेश प्रतिपालनार्थम्। यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः।।2.105.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.