Aranya Kanda
Sarga 61
32 Shlokas
Sarga 61
Sarga 61 from Aranya Kanda of the Valmiki Ramayana.
दृष्ट्वाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः। रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्यासनानि च।।3.61.1।। अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं सन्निरीक्ष्य च सर्वशः। उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ।।3.61.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दृष्ट्वाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः। रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्यासनानि च।।3.61.1।। अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं सन्निरीक्ष्य च सर्वशः। उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ।।3.61.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशमितो गता। केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया।।3.61.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वृक्षेणाच्छाद्य यदि मां सीते हसितुमिच्छसि। अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम्।।3.61.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यैस्सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैर्मृगपोतकैः। एते हीनास्त्वया सौम्ये ध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः।।3.61.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सीतया रहितोऽहं वै न हि जीवामि लक्ष्मण। मृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम्।।3.61.6।। परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।3.61.7।। अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः। कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।3.61.8।। धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।3.61.7।। अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः। कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।3.61.8।। धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विवशं शोकसन्तप्तं दीनं भग्नमनोरथम्।।3.61.9।। मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्। क्व गच्छसि वरारोहे मां नोत्सृज सुमध्यमे।।3.61.10।। त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विवशं शोकसन्तप्तं दीनं भग्नमनोरथम्।।3.61.9।। मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्। क्व गच्छसि वरारोहे मां नोत्सृज सुमध्यमे।।3.61.10।। त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इतीव विलपन्रामस्सीतादर्शनलालसः।।3.61.11।। न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम्।।3.61.12।। पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्। लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया।।3.61.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम्।।3.61.12।। पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्। लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया।।3.61.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मा विषादं महाबाहो कुरु यत्नं मया सह। इदं च हि वनं शूर बहुकन्दरशोभितम्।।3.61.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रियकाननसञ्चारा वनोन्मत्ता च मैथिली। सा वनं वा प्रविष्टा स्यान्नलिनीं वा सुपुष्पिताम्।।3.61.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सरितं वापि सम्प्राप्ता मीनवञ्जुलसेविताम्। स्नातुकामा निलीना स्याद्धासकामा वने क्वचित्।।3.61.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात्कानने क्वचित्। जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ।।3.61.17।। तस्याह्यन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रमेव यतावहे।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा।।3.61.18।। मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्तस्तु सौहार्दाल्लक्ष्मणेन समाहितः।।3.61.19।। सह सौमित्रिणा रामो विचेतुमुपचक्रमे।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च।।3.61.20।। निखिलेन विचिन्वानौ सीतां दशरथात्मजौ।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य शैलस्य सानूनि गुहाश्च शिखराणि च।।3.61.21।। निखिलेन विचिन्वानौ नैव तामभिजग्मतुः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विचित्य सर्वतश्शैलं रामो लक्ष्मणमब्रवित्।।3.61.22।। नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभाम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो दुःखाभिसन्तप्तो लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।।3.61.23।। विचरन्दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्राप्स्यसि त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम्।।3.61.24।। यथा विष्णुर्महाबाहुर्बलिं बद्ध्वा महीमिमाम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्तस्तु सौहार्दाल्लक्ष्मणेन स राघवः।।3.61.25।। उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः।।3.61.26।। गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः। न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।।3.61.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः।।3.61.26।। गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः। न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।।3.61.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं स विलपन्रामस्सीताहरणकर्शितः। दीनश्शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलोऽभवत्।।3.61.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सन्तप्तो ह्यवसन्नाङ्गो गतबुद्धिर्विचेतनः। निषसादातुरो दीनो निश्श्वस्याशीतमायतम्।।3.61.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
बहुलं स तु निश्श्वस्य रामो राजीवलोचनः। हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः।।3.61.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं ततस्सान्त्वयामास लक्ष्मणः प्रियबान्धवः। बहुप्रकारं धर्मज्ञः प्रश्रितं प्रश्रिताञ्जलिः।।3.61.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनादृत्य तु तद्वाक्यं लक्ष्मणोष्ठपुटाच्च्युतम्। अपश्यंस्तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत्स पुनः पुनः।।3.61.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.