Aranya Kanda
Sarga 64
75 Shlokas
Sarga 64
Sarga 64 from Aranya Kanda of the Valmiki Ramayana.
Read more ↓
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्। शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम्।।3.64.1।। अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा।।3.64.2।। नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां लक्ष्मणस्तीर्थवती विचित्वा राममब्रवीत्।।3.64.3।। नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कं नु वा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी।।3.64.4।। न ह्यहं वेद तं देशं यत्र सा जनकात्मजा।
Original text view. Choose a source above to add translations.
लक्ष्मणस्य वचश्श्रुत्वा दीनस्सन्तापमोहितः।।3.64.5।। रामस्समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्। स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत्।।3.64.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
लक्ष्मणस्य वचश्श्रुत्वा दीनस्सन्तापमोहितः।।3.64.5।। रामस्समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम्। स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत्।।3.64.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामिति। न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदि।।3.64.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततः प्रचोदिता भूतैश्शंसास्मैतां प्रियामिति। न तु साभ्यवदतसितां पृष्टा रामेण शोचता।।3.64.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रावणस्य तु तद्रूपं कर्माणि च दुरात्मनः। ध्यात्वा भयात्तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ताम्।।3.64.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः। उवाच रामस्सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः।।3.64.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एषा गोदावरी सौम्य किंचिन्न प्रति भाषते। किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः।।3.64.11।। मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः।।3.64.12।। सर्वं व्यपनयेच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ज्ञातिपक्षविहीनस्य राजपुत्रीमपश्यतः।।3.64.13।। मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गोदावरीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम्।।3.64.14।। सर्वाण्यनुगमिष्यामि यदि सीता हि दृश्यते।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एते मृगा महावीर्य मामीक्षन्ते मुहुर्मुहुः।।3.64.15।। वक्तुकामा इव हि मे इङ्गितान्युपलक्षये।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह।।3.64.16।। क्व सीतेति निरीक्षन्वै बाष्पसंरुद्धया दृशा।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगास्सहसोत्थिताः।।3.64.17।। दक्षिणाभिमुखास्सर्वे दर्शयन्तो नभस्थलम्। मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामन्वपद्यत।।3.64.18।। तेन मार्गेण धावन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगास्सहसोत्थिताः।।3.64.17।। दक्षिणाभिमुखास्सर्वे दर्शयन्तो नभस्थलम्। मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामन्वपद्यत।।3.64.18।। तेन मार्गेण धावन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः।।3.64.19।। पुनश्च मार्गमिच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम्।।3.64.20।। उवाच लक्ष्मणो ज्येष्ठं धीमान्भ्रातरमार्तवत्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्व सितेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः।।3.64.21।। दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः। साधु गच्छावहे देव दिशमेतां हि नैऋतिम्।।3.64.22।। यदि स्यादागमः कश्चिदार्या वा साऽथ लक्ष्यते।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्व सितेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः।।3.64.21।। दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः। साधु गच्छावहे देव दिशमेतां हि नैऋतिम्।।3.64.22।। यदि स्यादागमः कश्चिदार्या वा साऽथ लक्ष्यते।
Original text view. Choose a source above to add translations.
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्।।3.64.23।। लक्ष्मणानुगतश्शीमन्वीक्षमाणो वसुन्धराम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ।।3.64.24।। वसुन्धरायां पतितं पुष्पमार्गमपश्यताम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां पुष्पवृष्टिं पतितां दृष्ट्वा रामो महीतले।।3.64.25।। उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण।।3.64.26।। पिनद्धानि हि वैदेह्या मया दत्तानि कानने।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी।।3.64.27।। अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्त्वा महाबाहुं लक्ष्मणं पुरुषर्षभः।।3.64.28।। उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी।।3.64.29।। रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्रुद्धोऽब्रवीद्गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा।।3.64.30।। तां हेमवर्णां हेमाभां सीतां दर्शय पर्वत। यावत्सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम्।।3.64.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्रुद्धोऽब्रवीद्गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा।।3.64.30।। तां हेमवर्णां हेमाभां सीतां दर्शय पर्वत। यावत्सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम्।।3.64.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति। शंसन्निव ततस्सीतां नादर्शयत राघवे।।3.64.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम्। मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि।।3.64.33।। असेव्यः सततं चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण।।3.64.34।। यदि नाख्याति मे सीतामार्यां चन्द्रनिभाननाम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं स रुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा।।3.64.35।। ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्। त्रस्ताया रामकाङ्क्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः।।3.64.36।। राक्षसेनानुवृत्ताया मैथिल्याश्च पदान्यथ।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं स रुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा।।3.64.35।। ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्। त्रस्ताया रामकाङ्क्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः।।3.64.36।। राक्षसेनानुवृत्ताया मैथिल्याश्च पदान्यथ।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च।।3.64.37।। भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्। सम्भ्रान्तहृदयो रामश्शशंस भ्रातरंप्रियम्।।3.64.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च।।3.64.37।। भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम्। सम्भ्रान्तहृदयो रामश्शशंस भ्रातरंप्रियम्।।3.64.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पश्य लक्ष्मण वैदेह्याशशीर्णाः कनकबिन्दवः। भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च।।3.64.39।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः। आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम्।3.64.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः। भित्वाभित्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति।।3.64.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्या निमित्तं वैदेह्या द्वयोर्विवदमानयोः। बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह।।3.64.42।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मुक्तामणिमयं चेदं तपनीयविभूषितम्। धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद्धनुः।।3.64.43।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तरुणादित्यसङ्काशं वैडूर्यगुलिकाचितम्। विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम्।।3.64.44।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम्। भग्नदण्डमिदं कस्य भूमौ सम्यङ्निपातितम्।।3.64.45।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
काञ्चनोरश्छदा श्चेमे पिशाचवदनाः खराः। भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे।।3.64.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दीप्तपावकसङ्काशो द्युतिमान्समरध्वजः। अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः।।3.64.47।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः। कस्येमेऽभिहता बाणाः प्रकीर्णा घोरकर्मणः।।3.64.48।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण। प्रतोदाभीशुहस्तो वै कस्यायं सारथिर्हतः।।3.64.49।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कस्येमौ पुरुषव्याघ्र शयाते निहतौ युधि। चामरग्राहिणौ सौम्य सोष्णीषमणिकुण्डलौ।।3.64.50।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पदवीपुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः। वैरं शतगुणं पश्य ममेदं जीवितान्तकम्।।3.64.51।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुघोरहृदयैस्सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः। हृता मृता वा सीता सा भक्षिता वा तपस्विनी।।3.64.52।। नधर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण।।3.64.53।। के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्तास्सौम्य ममेश्वराः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम्।।3.64.54।। अज्ञानादवमन्येरत्सर्वभूतानि लक्ष्मण।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम्।।3.64.55।। निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मां प्राप्य हि गुणो दोषस्संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।।3.64.56।। अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च। संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान्सूर्य इवोदितः।।3.64.57।। संहृत्यैव गुणान्सर्वान्मम तेजः प्रकाशते।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मां प्राप्य हि गुणो दोषस्संवृत्तः पश्य लक्ष्मण।।3.64.56।। अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च। संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान्सूर्य इवोदितः।।3.64.57।। संहृत्यैव गुणान्सर्वान्मम तेजः प्रकाशते।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।।3.64.58।। किन्नरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लिक्ष्मण।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण।।3.64.59।। निस्सम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सन्निरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।।3.64.60।। विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्। विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।।3.64.61।। ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम्। त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।।3.64.62।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सन्निरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।।3.64.60।। विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्। विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।।3.64.61।। ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम्। त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।।3.64.62।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सन्निरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।।3.64.60।। विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्। विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।।3.64.61।। ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम्। त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।।3.64.62।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न तां कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः। अस्मिन्मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम्।।3.64.63।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण। मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम्।।3.64.64।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम्। समाकुलममर्यादं जगत्पश्याद्य लक्ष्मण।।3.64.65।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकं दुरावरैः। करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम्।।3.64.66।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मम रोषप्रयुक्तानां सायकानां बलं सुराः। द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानामतिदूरातिगामिनाम्।।3.64.67।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः। भविष्यन्ति मम क्रोधात्त्रैलोक्ये विप्रणाशिते।।3.64.68।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि। बहुधा न भविष्यन्ति बाणौघैश्शकलीकृताः।।3.64.69।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निर्मर्यादानिमान्लोकान्करिष्याम्यद्य सायकैः। हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः।।3.64.70।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथारुपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम्। नाशयामि जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्।।3.64.71।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो रामो निष्पीड्य कार्मुकम्। शरमादाय सन्दीप्तं घोरमाशीविषोपमम्।।3.64.72।। सन्धाय धनुषि श्रीमान्रामः परपुरञ्जयः। युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्।।3.64.73।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो रामो निष्पीड्य कार्मुकम्। शरमादाय सन्दीप्तं घोरमाशीविषोपमम्।।3.64.72।। सन्धाय धनुषि श्रीमान्रामः परपुरञ्जयः। युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्।।3.64.73।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः। नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण।।3.64.74।। तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्मि सर्वथा।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुरेव मे चारुदंतीमनिन्दितां दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम्। सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं जगत्सशैलं परिवर्तयाम्यहम्।।3.64.75।।
Original text view. Choose a source above to add translations.