Kishkindha Kanda
Sarga 28
66 Shlokas
Sarga 28
Sarga 28 from Kishkindha Kanda of the Valmiki Ramayana.
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च। वसन्माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत्4.28.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अयं स कालस्सम्प्राप्तस्समयोऽद्य जलागमः। सम्पश्य त्वं नभो मेघैस्संवृतं गिरिसन्निभैः4.28.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः। पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्4.28.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपङ्क्तिभिः। कुटजार्जुनमालाभिरलङ्कर्तुं दिवाकरम्4.28.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सन्ध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वधिक पाण्डरैः। स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्4.28.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मन्दमारुत निश्वासं सन्ध्याचन्दनरञ्जितम्। आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम्4.28.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता। सीतेव शोकसन्तप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति4.28.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कह्लारसुखशीतलाः। शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकिगन्धिनः4.28.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एष फुल्लार्जुनश्शैलः केतकैरधिवासितः। सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते4.28.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मेघकृष्णाजिनधरा: धारायज्ञोपवीतिनः। मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः4.28.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरिवताडितम्। अन्तस्त्सतनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम्4.28.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नीलमेघाश्रिता विद्युत्स्फुरन्ती प्रतिभाति मा। स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी4.28.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः। अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः4.28.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
चिद्बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्। कुटजान्पश्य सौमित्रे पुष्पितान्गिरिसानुषु4.28.14।। मम शोकाभिभूतस्य कामसन्दीपनान् स्थितान्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः। स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां प्रवासिनो यान्ति नरास्स्वदेशान्4.28.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः। अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति4.28.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति। क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धं रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य4.28.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
व्यामिश्रितं सार्जकदम्बपुष्पै र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्। मयूरकेकाभिरनुप्रयातं शैलापगाश्शीघ्रतरं वहन्ति4.28.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रसाकुलं षट्पदसन्निकाशं प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्। अनेकवर्णं पवनावधूतं भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्4.28.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विद्युत्पताकास्सबलाकमालाः शैलेन्द्रकूटाकृतिसन्निकाशाः। गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादाः मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः4.28.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि। वनानि निर्वृष्टवलाहकानि पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति4.28.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
समुद्वहन्त स्सलिलातिभारं बलाकिनो वारिधरा नदन्तः। महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति4.28.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती सम्मोदिता भाति बलाकपङ्क्तिः। वातावधूता वरपौण्डरीकी लम्बेव माला रचिताम्बरस्य4.28.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन। गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन4.28.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति। हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति4.28.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
जाता वनान्ताश्शिखिसम्प्रनृत्ता जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः। जाता वृषा गोषु समानकामा जाता मही सस्यवनाभिरामा4.28.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति। नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः प्रियाविहीनाश्शिखिनः प्लवङ्गमाः4.28.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रहर्षिताः केतकपुष्पगन्ध माघ्राय हृष्टा वननिर्झरेषु। प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्रा स्सार्धं मयूरै स्समदा नदन्ति4.28.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धारानिपातैरभिहन्यमानाः कदम्बशाखासु विलम्बमानाः। क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति4.28.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अङ्गारचूर्णोत्करसन्निकाशैः फलैस्सुपर्याप्तरसैस्समृद्धैः। जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखाः निलीयमाना इव षट्पदौघैः4.28.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तटित्पताकाभिरलङ्कृताना मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्। विभान्ति रूपाणि बलाहकानां रणोद्यतानामिव वानरणानाम्4.28.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मार्गानुगश्शैलवनानुसारी सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य। युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसन्निवृत्तः4.28.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्वचित्प्रगीता इव षट्पदौघैः क्वचित्प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः। क्वचित्प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः4.28.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या वनान्तभूमिर्नववारिपूर्णा। मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै रापानभूमिप्रतिमा विभाति4.28.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मुक्तासकाशं सलिलं पतद्वै सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्। हृष्टा विवर्णच्छदना विहङ्गा स्सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति4.28.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं प्लवङ्गमोदीरितकण्ठतालम्। आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै र्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्4.28.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्वचित्प्रनृत्तै: क्वचिदुन्नदद्भिः क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः। व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै र्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्4.28.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धाः विहाय निद्रां चिरसन्निरुद्धाम्। अनेकरूपाकृतिवर्णनादाः नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति4.28.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नद्यस्समुद्वाहितचक्रवाका स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा। दृप्ता नवप्राभृतपूर्णभोगाः द्रुतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति4.28.39।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नीलेषु नीला: प्रविभान्ति सक्ताः मेघेषु मेघा नववारिपूर्णाः। दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धा श्शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः4.28.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रहृष्टसन्नादितबर्हिणानि सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि। चरन्ति नीपार्जुनवासितानि गजास्सुरम्याणि वनान्तराणि4.28.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नवाम्बुधाराहतकेसराणि द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि। कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि नवानि हृष्टा भ्रमराः पतन्तिः4.28.42।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा वनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्रा। रम्या नगेन्द्रा निभृता नरेन्द्राः प्रक्रीडितो वारिधरैस्सुरेन्द्रः4.28.43।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मेघास्समुद्धूतसमुद्रनादाः महाजलौघैर्गगनावलम्बाः। नदीस्तटाकानि सरांसि वापी र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति4.28.44।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति प्रवान्ति वातास्समुदीर्णघोषाः। प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं नद्योजलैर्विप्रतिपन्नमार्गाः4.28.45।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्रा स्सुरेन्द्रदत्तै: पवनोपनीतैः। घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति4.28.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
घनोपगूढं गगनं सतारं न भास्करो दर्शनमभ्युपैति। नवैर्जलौघैर्धरणी विसृप्ता तमो विलिप्ता न दिशः प्रकाशाः4.28.47।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
महान्ति कूटानि महीधराणां धाराभिधौतान्यधिकं विभान्ति। महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः4.28.48।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शैलोपलप्रस्खलमानवेगा श्शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः। गुहासु सन्नादितबर्हिणासु हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति4.28.49।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाताः निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्। मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते4.28.50।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुरतामर्दविच्छिन्नास्स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः। पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधारास्समन्तत:4.28.51।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः। विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः4.28.52।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना प्रतिनिवर्तते। वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः4.28.53।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मासि प्रोष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्। अयमध्यायसमयस्सामगानामुपस्थितः4.28.54।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निवृत्तकर्मायतनो नूनं सञ्चितसञ्चयः। आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः4.28.55।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नूनमापूर्यमाणायास्सर्वव्या वर्धते रयः। मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः4.28.56।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमास्फीतगुणा वर्षास्सुग्रीवस्सुखमश्नुते। विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः4.28.57।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्य महतश्च्युतः। नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण।।4.28.58।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः। रावणश्च महान् शत्रुरपारं प्रतिभाति मे4.28.59।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्। प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किञ्चिदीरितम्4.28.60।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अपि चातिपरिक्लिष्टं चिराद्दारैस्समागतम्। आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्वक्तुं नेच्छामि वानरम्4.28.61।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्। उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः4.28.62।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्मात्कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण। सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादममनुपालयन्4.28.63।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते। अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः4.28.64।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः कृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम्। उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं प्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्4.28.65।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितं नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः। शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान् जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः4.28.66।।
Original text view. Choose a source above to add translations.