Ayodhya Kanda
Sarga 1
50 Shlokas
Sarga 1
Sarga 1 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदाऽनघ। शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः।।2.1.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र न्यवसद्भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः। मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः।।2.1.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः। भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.1.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राजाऽपि तौ महातेजा स्सस्मार प्रोषितौ सुतौ। उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ।।2.1.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सर्व एव तु तस्येष्टा श्चत्वारः पुरुषर्षभाः। स्वशरीराद्विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः।।2.1.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरःपितुः। स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः।।2.1.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः। अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुस्सनातनः।।2.1.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौशल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा। यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना।।2.1.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः। भूमौवनुपमस्सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः।।2.1.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तु नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते। उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते।।2.1.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कथञ्चिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति। न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया।।2.1.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः। कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि।।2.1.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
बुद्धिमान्मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः। वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः।।2.1.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नचानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः। अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरञ्जते।।2.1.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः। दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवांश्चुचिः।।2.1.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कुलोचितमतिः क्षात्रं धर्मं स्वं बहुमन्यते। मन्यते परया कीर्त्या महत्स्वर्गफलं ततः।।2.1.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नाऽऽश्रेयसि रतो विद्वान्नविरुद्धकथारुचिः। उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।।2.1.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान्देशकालवित्। लोके पुरुषसारज्ञ स्साधुरेको विनिर्मितः।।2.1.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः। बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः।।2.1.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्। इष्वस्त्रे च पितु श्श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः।।2.1.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कल्याणाभिजन स्साधुरदीन स्सत्यवागृजुः। वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः।।2.1.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान्प्रतिभानवान्। लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः।।2.1.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
निभृत स्संवृताकारो गुप्तमन्त्र स्सहायवान्। अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित्।।2.1.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दृढभक्ति स्स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचाः। निस्तन्द्रिरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित्।।2.1.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः। यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः।।2.1.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सत्सङ्ग्रहप्रग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च। आयकर्मण्युपायज्ञ स्सन्दृष्टव्ययकर्मवित्।।2.1.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
श्रैष्ठ्यं शास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च। अर्थधमौ च सङ्गृह्य सुखतन्त्रो न चालसः।।2.1.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञाताऽऽर्थविभागवित्। आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम्।।2.1.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः। अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः।।2.1.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अप्रधृष्यश्च सङ्ग्रामे क्रुध्दैरपि सुरासुरैः। अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी। न चावमन्ता भूतानां न च कालवशानुगः।।।2.1.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं श्रेष्ठगुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः। सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।।2.1.31।। बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्येणापि शचीपतेः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।।2.1.32।। गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तस्सूर्य इवांशुभिः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमेवं व्रतसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।।2.1.33।। लोक पालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैस्सुतम्।।2.1.34।। दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परन्तपः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ राज्ञो बभूवैवं वृद्धस्य चिरजीविनः।।2.1.35।। प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि संपरिवर्तते।।2.1.36।। कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पनः।।2.1.37।। मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।।2.1.38।। महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।।2.1.39।। अनेन वयसा दृष्ट्वा यथास्वर्गमवाप्नुयाम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्येतैर्विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।।2.1.40।। शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः। तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैश्शुभैः।।2.1.41।। निश्चित्य सचिवैस्सार्धं युवराजममन्यत।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत्येतैर्विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।।2.1.40।। शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः। तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैश्शुभैः।।2.1.41।। निश्चित्य सचिवैस्सार्धं युवराजममन्यत।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।।2.1.42।। स़ञ्चचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।।2.1.43।। लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।।2.1.44।। प्राप्तकालेन धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नानानगरवास्तव्यान्पृथग्जानपदानपि।।2.1.45।। समानिनाय मेदिन्याः प्रधानान्पृथिवीपतीन्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।।2.1.46।। त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम्।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तान्वेश्मनानाभरणैर्यथाऽर्हं प्रतिपूजितान्।।2.1.47।। ददर्शालङ्कृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन्परबलार्दने।।2.1.48।। ततः प्रविविशु श्शेषा राजानो लोकसम्मताः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।।2.1.49।। राजानमेवाभिमुखाः निषेदुर्नियता नृपाः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सलब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः पुरालयैर्जानपदैश्च मानदैः। उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः।।2.1.50।।
Original text view. Choose a source above to add translations.