Ayodhya Kanda
Sarga 18
41 Shlokas
Sarga 18
Sarga 18 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
स ददर्शासने रामो निषण्णं पितरं शुभे। कैकेयीसहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता।।2.18.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्। ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्या स्सुसमाहितः।।2.18.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः। शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम्।।2.18.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्। रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम्।।2.18.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम्। निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम्।।2.18.5।। ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्। उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा।।2.18.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम्। निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम्।।2.18.5।। ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्। उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा।।2.18.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अचिन्त्यकल्पं हि पितुस्तं शोकमुपधारयन्। बभूव संरब्धतर स्समुद्र इव पर्वणि।।2.18.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
चिन्तयामास च तदा रामः पितृहिते रतः। किं स्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति।।2.18.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति। तस्य मामद्य संप्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते।।2.18.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः। कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत्।।2.18.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद्येन मे पिता। कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वं चैवैनं प्रसादय।।2.18.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अप्रसन्नमनाः किन्नु सदा मां प्रति वत्सलः। विवर्णवदनो दीनो न हि मामभिभाषते।।2.18.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शरीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते। सन्तापोवाऽभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम्।।2.18.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कच्चिन्न किञ्चिद्भरते कुमारे प्रियदर्शने। शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मात्रूणां वा ममाशुभम्।।2.18.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अतोषयन्महाराजमकुर्वन्वा पितुर्वचः। मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे।।2.18.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यतोमूलं नरः पश्येत्प्रादुर्भावमिहात्मनः। कथं तस्मिन्नवर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते।।2.18.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कच्चित्ते परुषं किञ्चिदभिमानात्पतिता मम। उक्तो भवत्या कोपेन यत्रास्य लुलितं मनः।।2.18.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः। किं निमित्तमपूर्वोयं विकारो मनुजाधिपे।।2.18.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना। उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः।।2.18.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किञ्चन। किञ्चिन्मनोगतंत्वस्य त्वद्भयान्नाभिभाषते।।2.18.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्योपवर्तते। तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम।।2.18.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च। स पश्चात्तप्यते राजा यथाऽन्यः प्राकृतस्तथा।।2.18.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशांपतिः। स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति।।2.18.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि। तत्सत्यं न त्यजेद्राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा।।2.18.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यदि तद्वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाऽशुभम्। करिष्यसि ततस्सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम्।।2.18.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते। ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति।।2.18.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतत्तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्। उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसन्निधौ।।2.18.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः। अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके।।2.18.28।। भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे। नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च।।2.18.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः। अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके।।2.18.28।। भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे। नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च।।2.18.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तद्ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकाङ्क्षितम्। करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते।।2.18.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्। उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम्।।2.18.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुरा दैवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव। रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे।।2.18.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्। गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव।।2.18.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि। आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु।।2.18.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सन्निदेशे पितुस्तिष्ठ यथा तेन प्रतिश्रुतम्। त्वयाऽरण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च।।2.18.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्। त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव।।2.18.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः। अभिषेकमिमं त्यक्त्वा जटाजिनधरो वस।।2.18.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतः कोसलपुरे प्रशास्तु वसुधामिमाम्। नानारत्न समाकीर्णां सवाजिरथकुञ्जराम्।।2.18.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः। शोकसंक्लिष्ट वदनो न शक्नोति निरीक्षितुम्।।2.18.39।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतत्कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन। सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम्।।2.18.40।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां न चैव रामः प्रविवेश शोकम्। प्रविव्यथे चापि महानुभावो राजा तु पुत्रव्यसनाभितप्तः।।2.18.41।।
Original text view. Choose a source above to add translations.