Ayodhya Kanda
Sarga 111
32 Shlokas
Sarga 111
Sarga 111 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
Read more ↓
वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः। अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः।।2.111.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः। आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव।।2.111.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ। प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते।।2.111.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप। मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।2.111.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा। एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्ते: सतां गतिम्।।2.111.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम्। अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।2.111.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव। आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम।।2.111.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम्। प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः।।2.111.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुत: सदा। न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।2.111.9।। यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च। नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।2.111.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा। न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।2.111.9।। यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च। नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।2.111.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम। आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति।।2.111.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम्। उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः।।2.111.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे। आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति।।2.111.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः। शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति।।2.111.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः। कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम्।।2.111.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः। किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि।।2.111.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति। न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने।।2.111.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम्। पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव।।2.111.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम्। उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ।।2.111.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः। काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः।।2.111.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति। अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा।।2.111.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत्। एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम्।।2.111.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव। उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम्।।2.111.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत्। श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा।।2.111.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम्। आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम्।।2.111.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः। अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने।।2.111.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः। उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम्।।2.111.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम। न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा।।2.111.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः। युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम्।।2.111.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम्। सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि।।2.111.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः। भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः।।2.111.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम्। अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम्।।2.111.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.