Kishkindha Kanda
Sarga 43
64 Shlokas
Sarga 43
Sarga 43 from Kishkindha Kanda of the Valmiki Ramayana.
ततस्सन्दिश्य सुग्रीवश्श्वशुरं पश्चिमां दिशम्। वीरं शतवलिं नाम वानरं वानरर्षभः।।4.43.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उवाच राजा धर्मज्ञस्सर्ववानरसत्तमम्। वाक्यमात्म हितं चैव रामस्य च हितं तथा।।4.43.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वृतश्शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्। वैवस्वतसुतैस्सार्धं प्रतिष्ठस्व स्वमन्त्रिभिः।।4.43.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसकाम्। सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीमनिन्दिताम्।।4.43.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अस्मिन्कार्येविनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये। ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः।।4.43.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना। तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत्।।4.43.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्। तस्य स्यात्सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः।।4.43.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतां बुद्धिमवस्थाय दृश्यते जानकी यथा। तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः।।4.43.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः। अस्मासु चागत: प्रीती रामः परपुरञ्जयः।।4.43.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमानि वनदुर्गाणि नद्यश्शैलान्तराणि च। भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा।।4.43.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।4.43.11।। काम्बोजान्यवनां श्चैव शकानारट्टकानपि। बाह्लीकानृषिकां श्चैव पौरवानथ टङ्कणान्।।4.43.12।। चीनान्परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः। अन्विष्यदरदांश्चैव हिमवन्तं तथैव च।।4.43.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।4.43.11।। काम्बोजान्यवनां श्चैव शकानारट्टकानपि। बाह्लीकानृषिकां श्चैव पौरवानथ टङ्कणान्।।4.43.12।। चीनान्परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः। अन्विष्यदरदांश्चैव हिमवन्तं तथैव च।।4.43.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः।।4.43.11।। काम्बोजान्यवनां श्चैव शकानारट्टकानपि। बाह्लीकानृषिकां श्चैव पौरवानथ टङ्कणान्।।4.43.12।। चीनान्परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः। अन्विष्यदरदांश्चैव हिमवन्तं तथैव च।।4.43.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च। रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.43.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततस्सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्। कालं नाम महासानुं पर्वतं तु गमिष्यथ।।4.43.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
महत्सु तस्य शैलस्य निर्दरेषु गुहासु च। विचिनुध्वं महाभागां रामपत्नींततस्ततः।।4.43.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्। ततस्सुदर्शनं नाम गन्तुमर्हथ पर्वतम्।।4.43.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः। नानापक्षिगणाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः।।4.43.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य काननषण्डेषु निर्घरेषु गुहासु च। रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.43.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतश्शतयोजनम्। अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम्।।4.43.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्। कैलासं पाण्डुरं शैलं प्राप्य हृष्टा भविष्यथ।।4.43.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्। कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा।।4.43.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला। हंसकारण्डवाकीर्णाप्सरोगणसेविता।।4.43.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र वैश्रवणो राजा सर्वभूतनमस्कृतः। धनदो रमते श्रीमान्गुह्यकैस्सह यक्षराट्।।4.43.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः।।4.43.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्। अप्रमत्तै: प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत्स्मृतम्।।4.43.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः। देवैरप्यर्चिता स्सम्यग्देवरूपा महर्षयः।।4.43.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्या स्सानूनिशिखराणि च। निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्या स्ततस्ततः।।4.43.28।। कौञ्चस्य शिखरं चापि निरीक्ष्य च ततस्ततः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्। न गतिस्तत्र भूतानां देवदानव रक्षसाम्।।4.43.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स च सर्वैर्विचेतव्यस्ससानुप्रस्थभूधरः। क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः।।4.43.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम्।।4.43.31।। मैनाकस्तु विचेतव्य स्ससानुप्रस्थकन्दरः। स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतास्तत्र तत्र तु।।4.43.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम्।।4.43.31।। मैनाकस्तु विचेतव्य स्ससानुप्रस्थकन्दरः। स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतास्तत्र तत्र तु।।4.43.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम्। सिद्धा वैखानसास्तत्र वालखिल्याश्च तापसाः।।4.43.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वन्द्यास्ते तु तपस्सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः। प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः।।4.43.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हेमपुष्करसञ्छन्नं तस्मिन् वैखानसं सरः। तरुणादित्यसङ्काशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः।।4.43.35।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः। गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः।।4.43.36।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्सरस्समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्। अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम्।।4.43.37।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाशते। विश्राम्यद्भिस्तपस्सिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः।।4.43.38।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा। उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः।।4.43.39।। ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान्प्रत्यानयन्ति च।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः।।4.43.40।। ततः काञ्चनपद्माभिः पद्भिनीभिः कृतोदकाः। नीलवैडूर्यपत्राभिर्नद्यस्तत्र सहस्रशः।।4.43.41।। रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः।।4.43.40।। ततः काञ्चनपद्माभिः पद्भिनीभिः कृतोदकाः। नीलवैडूर्यपत्राभिर्नद्यस्तत्र सहस्रशः।।4.43.41।। रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः।।4.43.42।। महार्हमणिरत्नैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः। निलोत्पलवनैश्चित्रै स्स देश स्सर्वतो वृतः।।4.43.43।। निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः।।4.43.42।। महार्हमणिरत्नैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः। निलोत्पलवनैश्चित्रै स्स देश स्सर्वतो वृतः।।4.43.43।। निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उद्भूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः। सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः।।4.43.44।। जातरूपमयैश्चापि हुताशनसमप्रभैः।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्त्ररथाकुलाः।।4.43.45।। दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वान्कामान् स्रवन्ति च। नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।।4.43.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्त्ररथाकुलाः।।4.43.45।। दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वान्कामान् स्रवन्ति च। नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।।4.43.46।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मुक्ता वैढूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च। स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च।।4.43.47।। सर्वर्तुसुख सेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः। महार्हाणि विचित्राणि हैमान्यन्ये नगोत्तमाः।।4.43.48।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
मुक्ता वैढूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च। स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च।।4.43.47।। सर्वर्तुसुख सेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः। महार्हाणि विचित्राणि हैमान्यन्ये नगोत्तमाः।।4.43.48।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च। मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः।।4.43.49।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च। स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः।।4.43.50।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गन्धर्वाः किन्नरास्सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा। रमन्ते सततं स्तत्र नारीभिर्भास्करप्रभाः।।4.43.51।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सर्वे सुकृतकर्माण स्सर्वे रतिपरायणाः। सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सहयोषितः।।4.43.52।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
गीतवादित्रनिर्घोष स्सोत्कृष्टहसितस्वनः। श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोहरः।।4.43.53।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत्र नामुदितः कश्चिन्नास्ति कश्चिदसत्प्रियः। अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः।।4.43.54।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः। तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान्।।4.43.55।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये। देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः।।4.43.56।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते। सूर्यलक्ष्म्याऽभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता।।4.43.57।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भगवानपि विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः। ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः।।4.43.58।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
न कथञ्चन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः। अन्येषामपि भूतानां नातिक्रामति वै गतिः।।4.43.59।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः। तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ।।4.43.60।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्।।4.43.61।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सर्वमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्। यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः।।4.43.62।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं महत्तरं चापि ततो मम प्रियम्। कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा विदेहजादर्शनजेन कर्मणा।।4.43.63।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततः कृतार्थाः सहितास्सबान्धवाः मयाऽर्चितास्सर्वगुणैर्मनोरमैः। चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रव स्सहप्रिया भूतधराः प्लवङ्गमाः।।4.43.64।।
Original text view. Choose a source above to add translations.